Teklie Yeshaw, Chairman of the Moresh Amhara Wegene Organisation talks about the aim of his Australia tour

1 min read

Teklie Yeshaw, Chairman of the Moresh Amhara Wegene Organisation talks about the aim of his Australia tour, the political program of the organization and its vision.

Teklie Yeshaw, Chairman of the Moresh Amhara Wegene Organisation talks about the aim of his Australia tour


  1. Great!
    Viva Moresh Wegenie!
    Ato Teklie, Nigerachew liklikachewen le badowoch:: Meniger bicha ayidelem liatefun ye zemetubenen wirjawoch enasayachewalen.
    Enat Ethiopia le Zelalem nuriiiiiiii!!!!!

  2. I really do not know how and when we could/ should be much more inclusive, climbing up and to marching forward instead of being exclusive , sliding back /down, moving backward !! I do not know how we should deceive ourselves by entertaining this kind of one-man show movement . Was or is it not better for Ato Yeshaw to join other human and civil rights activists and do what he could do as one of the genuinely concerned Ethiopians? Although I am from the Amahra ethnic group and I am as seriously concerned about what is happening to the Amahars as any other genuinely concerned Ethiopian, I strongly do believe that the way the so-called “Moresh…” is trying to do is going back to a vicious circle of which the Ethiopian people are trying to break. I know organizing oneself in any way he or she believes should be respected as a matter of basic principle of rights. But, I strongly believe that it is equally one’s right to rationally, critically constructively and with a real sense of civility to challenge a movement like this one that is set up just to show up and get counted as if we are doing great while we are not moving beyond our highly jargonized rhetoric .

    • @T.Goshu,
      What did you do practically to overcome the problem while more than 2.5 million Amars missed from Ethiopian demography???
      Anyway, I would like to thank for your concern for what happening on Amaras, however only being concerned will not solve the problem. We saw it in the last 23 years.

  3. አረ: ሞረሽዬ: ጨርሶ: አበደ:
    ጠቅልሎ: እርቃኑን: ራቁቱንም:ሄደ:
    በአጉል: ዘረኝነት: አብዝቶም: ሰከረ:
    በ19ነኛው: ፓርክ: አርጎ: ቀረ:

    ያበጠ: ያለልክ: እንደ: እግር: ዝሆኔ:
    ማን: አለብኝ: ያለ: ብቸኛ: ያለኔ:
    በተረት: ያበደ: የከዳው: ነው: ወኔ:
    ከንቱው: ቅዘታሙ: አይ: ሞረሽ: ወገኔ:

  4. Amharawian have to wake up for their right of existance. Amhara is ready for the last and 3rd revolution in Ethiopia. That is individual right over group right!

  5. Which Amara are we talking about, “Semen Amara” or “Debub Amara” ?

    There is totally different background and history between these two Amara groups, Debub Amara (showa Amara) been in power as ruling class of Ethiopia for the last 100+ years in Ethiopias politics since menilike era and the people of showa had all sort of economic and educational opportunities during debub amara era.
    On the other hand Semen Amaras(Gonder,Gojam and Wello) were considered as second class Amaras, they never had no political power in Ethiopia since the death of king of Tewodros, these Semen Amaras regions were the most under developed and backward regions and the people were uneducated and more religious and suffered and disadvantaged people just like the Oromo and Tigres for the last 100+ years.
    Even if you look at all the statue and the names of the streets and pubic institution were named after showa Amaras individuals and it signifies and glorifies showa Amaras (debub Amaras) not Semen Amaras.
    There was no even a single universities in Gonder or Gojam during showa amara era, all the universities colleges were discrminatly given to showa amara regions only to serve debub amharas interest.

    • Hakegna Ethiopian, What you are talking is nonsense. Who the hell are you to say Semen vs Debube Amhara.? Your mission is behind the curtain which we Amharas do understand it and hence, you better keep silent. Learn about geopolitics of Amharas and the Universities. Read Ethiopian History books and grow up. Your covert miission is wide overt. You are not surely Amhara, even Ethiopian as per your poorest mentality and argument. Amhara is Amhara for ever. If you believe that Amhara was the ruling dominant in the previous eras, You are a loser who should have never been born at all. Come up from the bottom of the Hill. From inferiority complex and back stabing which remains a pitfall ever. There is no Semen /Debube classification among we Amhara people.

  6. @Kibrewosen,

    Mr. Hakegna had raised a Good point, Where is our king Tewdrose’s statue ?
    I did not see any statue of king Tewodros in Addis Abeba, but is there such statue of King Tewodros in Gonder ?

    • @Washington DC
      Either you fool weyane or shabiya agent !!!!! Give time to think for yourself rather than being concerned for Amaras’. Your mental caliber do not let you to think more than yourself or your so called ”Tigre” gosa.

  7. First and foremost I’m not Amhara.

    However, I do not object Kibur Ato Teklie Yeshaw over his formation of Moresh, an Amhara organization. Currently, all nations and nationalities in the Ethiopian empire are organized on basis of their ethnic origin and he should benefit from this right. I’m certain there are numerous political and civic organizations that are formed by and for Amharas. All of those organizations have never posses the gut and moral to name their organization an Amhara organization. They hide behind Ethiopia–Ethiopia so and so derijit, blah, blah……..

    Now that Ato Teklie Yeshaw created one for them, the Amharas should fight to overthrow Woyane parasites off their backyard.

    Ato Teklie in his interview, said that his organization respects the right of other people. If what he said is true, does he agree with the right of people to self determination up to secession? Does he support that all regions in the empire, administer their own affair–Somalis in Ogaden, Oromos, in Oromia, Amhara, in Amhara land, etc. Does he like that the Latin alphabet more suitable for Cush languages such as Oromo, Somali, Afar, Kambata, etc.. languages and should be thought and used in the administration. I’m sure he doesn’t support those rights. Then, where is the cutoff or the high watermark of his respect and recognition of peoples and individual rights. The other thing he mentioned is that other ethnics would fear when Amhara become organized…… With all due respect, I disagree with Kibur Ato Teklie on this. As far as I know, for other nations such as Oromo, which I’m one of, it’s NOT dangerous rather conducive. As we all know, EPRDF has its own wing of Amhara organization. If his argument is that that group is not independent of TPLF he may be right. But, there are many that are not part of EPRDF such as Semayawi party, Andnet, Melaw Ethiopia Hizeb derijit, even Medrek, which pushed out ethnic parties. All these are Amhara parties if we speak honestly. With all that though naming one with its proper name as Kibur Ato Teklie did, it clears the fog in the Ethiopian political landscape and marks the struggle with fresh new start.


  8. The existence of AMHARA people is threatned from its core by its deadly enemies of AMHARA people such as OLF, TPLF and SHABIA, these groups waged a war on ethnic Amharas for the last 40 or so years and were busy disminating fictious stories to criminalize Amharas in order to prepare their followers for the planned Genocide against Amharas

    It is okay to preach hate against Amharas yet it is a crime to speak about and against the killing and displacement of Ethnic Amharas, this happens because of the silent and fear of coward and selfish AMHARA elites and even now AMHARA elites are busy defaming the name of MORESH together with OLF and TPLFites in order to facilitate the ongoing genocide on Amharas

    Ato TEKLE you are a hero and we will remember your sacrifice and courage to speak on the behalf of innocent Amharas being slaughtered by OLF and Tplf

  9. Moresh wegene is good.i support moresh.is activist for amhara plus.when you are amhara you will not surender.when others look who is doing what?that is simple.amhara been given a lit of bad names in the past and now by different group,therefore,amhara moresh will defend amhara plus.first organis amhara if non amhara support moresh welcome to moresh wegene,if not it is very important to defend amhara and moresh wegene. No one will ful moresh now and then.we got every one mind what they do to amhara,so we will keep moresh until ethiopia united .

  10. Look every one organize by his race,ex oromo cannot organize with amhara,if you talk ethiopiawinet,let us see the majority which is oromo try to unite ethiopia,so

  11. በ21ኛ ክፍለ ዘመን የደብተራዎቹ ቅዠት ጊዜ ያለፈበት ተረት ነው።
    በአሁኑ ጊዜ “ሞራሽ” በሚባሉት ቡድኖች ተሞጫጭረው የሚሰራጩ መጣጥፎች የሩወንዳን ዓይነት
    ድርጊት የሚጋብዙ ናቸው። መልሰው እራሳቸውን እንደሚያጠፉ አልተረዱትም። ዓሳ ጎርጓሪ ዘንዶ
    ያወጣል እንደሚባለው ነው።
    በነገራችን፣ ደብተራ ማለት ሌላ ትርጉም ካልተሰጠው በስተቀር፣ ትክክለኛ ትርጉሙ የቤተክህነት ሰው
    (ቄስ) የነበረና በኋላ የነፍስ ጉዳይ ትቶ ለሥጋ ጉዳይ የሚሠራ ወይም ያፈሰሳ ቄስ ማለት ነው። በተግባር
    በሥጋዊ ጉዳዩች ላይ በትጋት የሚሠራ፣ የጥንቆላ፣ የመተት፣የተንኮል ነገሮችን የሚያቀለጥፍ፣ የሚያስር፣
    የሚፈታ ሰው ማለት ነው።
    እነዚህ ሰዎች ኣብዛኛው ስራቸው ሳይጣናዊ ተግባር ነው። መጽሐፍ መክፋት፣ ኮካብ መቁጠር፣ የንጉሶች
    ኣዋዳሾች፣ ኣገልጋዮችና የንጉሶችን ገድል(የውሎ ተግባሮች) የሚማዘግቡና መካሪዎችም ናቸው።
    ቀደምት ደብተራዎች በተላያዩ ጊዜ ሲቃዡ የጸፉትን መጣጥፎች እንደ እውነተኛ ታሪክ በማቅረብ
    ህዝባቸውን የውሸት ተረት ሲግቱ እንደኖሩ ሁሉ የአሁኖቹ ደብተራዎች ተረቱን የሙጡኝ ብለውት
    ይገኛሉ። ቀደምት ደብተራዎች የህዝቡን ታሪክ ትተው ገዥውን መደብ በማወደስ ከቤተመንግስት
    በሚወረወርላቸው ፍርፋሪ ሆዳቸውን በማታላል ብዙ ዘላብደዋል።
    የዛሬዎቹም ልጅ ልጆቻቸው የገሃዱን ዓለም እውነታ መገንዘብ ያልቸሉ ሆነው እናገኛለን። የራሳቸው ታሪክ
    ጠፍቶባቸውና ተምታቶባቸው፡ በሌሎች ህዝብ ታሪክ ውስጥ ገብተው ይዘላብዳሉ።
    ለመሆኑ አማራ የሚባል ህዝብ የት ነበር? አሁንስ የት አለው? ኢትዮጵያ የሚባል ስም ከየት መጣ? ማን
    መሰረተው? አማራ የሚባል ህዝብ ከየት መጣ? የሚሉ ጥያቄዎች ማንሳት ይቻላል።
    አማራ በታሪክ በዘመናዊ ኢትዮጵያ ውስጥ የታወቀው በይኩኑ ዓምላክ ጊዜ ነው። ይህ ታሪክ ወደ አሁኑ
    ኢትዮጵያ እንዲመጣ ያደረጋው በግብጾች የተንኮል ሥራ ነው። ይህም የሆነው የግብጾች የኮፕትክ
    ቤተክርስቲያን ከኣገው ነገስታት ጋር ለ200 ዓመታት ያህል ሲነታረኩ ቆይተው ዘዴ በመፍጣር “እንነት
    ዛጉዌዎች የሰለሞንን ስርዋ መንግስት በደባ ወስዳችሃል። ስለዚህ ወደ ሰለሞናዊ ዳይነስቲ መመለስ
    አለበት።” ብለው የኣገውን በትረ ስልጣን ለአማራው በኃይል አስተላለፉ። ለዚህም የሚረዳቸውን ሰነድ
    አዘገጅተው። ስሙን “ፍትሃ ነገስትና ክብረ ነግስት” የሚባለውን በኮፕትክ ቋንቋ ጽፈው ወደ አረብኛ
    በመተርጎም 10 (ኣስር) ገጽ የለውን ጽሁፍ ኣቀረቡ። በዚህ ጽሁፍ ውስጥም የይኩኑ ዓምላክ ዘር ከንጉስ
    ሰለሞንና ከንግስተ ሳባ ፡ ኣዜብ፡ መክዳ፡ የሚሉ የተለያዩ ስሞች በመጥቀስ የውሸት ታሪክ ሲደረድሩና
    ሲግቱ ኖረዋል። ከዚያ በኃላ ኣስሩን ገጽ ወደ 154 (መቶ ኣምሳ ኣረት) ገጽ በማድረግ ወደ ግዕዝ
    ተረጎሙት። ይህም ሰነድ እንደ ሕገመንግስት እስከ 1954 ቆይቶ ወደ ዘመናዊ ህገመንግስት ተለወጣ
    ተባለ። ጽሁፍ ብቻ ሳይሆን፡ 110 (መቶ ኣሥር) የሚሆኑ ግብጻዊያንና እስራኤላዊያንም ቄሶች የክብር ዘብ
    ብለው መጥቶ ነበር። እነዚህም ግብረ ኃይሎች የአማራን ወቶአደር በመጠቀም አገዎችን (ዛጉዌዎችን)
    ደምስሰው የመጨረሻ መሪያቸውን ይትባረክ የተባለውን ንጉስ አባረው ወርሂመኑ ላይ ደርሰውበት አርደው
    ገደሉት። ከዚያ በኃላ ይኩኑ አምላክ የአማራ ነገድ ስልጣን ላይ አስቀመጡ። ከዚያ በኃላ አገዎች
    ተጠናክረው ወደ ስልጣን እንዳይመለሱ ከላስታ ውስጥ አጥፍቶዋቸው፡ ጥቅቶች ወግሚራ ውስጥ ሲቀሩ፣
    ጥቅቶች ደግሞ ጎጃም ውስጥ አገው ሐዊ የሚባል ቦት ቀሩ። እንዲሁም አገው ቦጎስ የሚባሉ በአሁኑ
    ኤርትራ ውስጥ ሓልሓል በሚባል ስፍራ ከራን ኣካባቢ ተሰደው ቀሩ።
    በዛጉዌዎች ዘመን በኣንዱ የንጉስ ዘመን ብዙ ኦሮሞዎች የቤተመንግስ በለሙያ ነበሩ። የንጉሱ እናትም
    ኦሮሞ እንደነበረች ይነገራል። በመሆኑም፣ አገውዎች ጥቃት በተሰነዘራባቸው ጊዜ ወደ ራያ ኦሮሞች፣ ወደ
    ያጁና ወረሂማኑ ኦሮሞች እንዲሁም ጎጃም ውስጥ ወደ መጫ ኦሮሞች ባህር ዳር ኣካባቢ ሸሽተው ሊተርፉ
    ይህ ሁሉ ታሪክ እያለ የዛሬ አማራ የዘመናዊት ኢትዮጵያ ኣባት አድርገው እራሳቸውን ሲክቡ ጥቅት
    እፍራት እንኩዋን አይሰማቸውም።
    የይኩኑ ዓምላክ ታሪክ፡ ፊትሓ ነገሥትና ታሪካ ነገሥት እንደ ዘገበው ሳይሆን ብዙ ጸሃፊዎች፣ በተለይ
    ካርሎ ኮንቲ ሮሲኒ እደተረከው፣ ይኩኑ ዓምላክ በአማራ አገር ከአባቱ ተስፋ እየሱስና ከእናቱ የአዛዥ ጫላ
    ገረድ የተወለደ፡ ንጉሥናትን ከዛጉዌ መንግሥት ተዋግተው የወሰደ መሆኑን ያራጋግጣሉ። እዚህ ላይ አዛዥ
    ጫላ ኦሮሞ መሆኑ ግልጽ ነው። ( ግራኝ ወረራ ፡በተክለ ጸድቅ መኩሪያ 1966)
    “እንግዲህ በ1262 ዘውድን ከዘጉየው ነጋሢ ወስዶ፡ በአሮጌው የኣገው ስርወ መንግሥት ፋንታ አዲስ
    የአማራ ስርዋ መንግሥት (ዳይናስቲ) ኣገውኛ ተዳክሞ፡ በነዋሪው በግዕዝ ፋንታ ለህዝባዊ ንግግር አማሪኛ
    ሲተካ በዚህ በአስራ ሦሥተኛው መቶ ዓመተ ምህረት ላይ ወደ አዲስቱ ኢትዮጵያ ብቅ አሉ።
    ተክለ ጸድቅ መኩሪያ በመቀጠል እንዲህ ይላሉ። “በዚህ መካካል በየገድልና በየድርሳኑ ውስጥ መሠረተብስ
    የሆነውን የተረት አነጋገርና በቁምነገር ላይ የተመሰረተውን ታሪካዊ ጽሁፍ ለይቶ ማወቅ ያስፈልጋል።
    (ግራኝ ወረራ ተ።መ። 1966 ግጽ 7)
    ጽሁፉ በመቀጠል ኣንዲህ ይላል። “አሁን የአማራን ህዝብ የመጣበትን የመስመር አቅጣጫ እንፈልግ፡
    ከደቡብ ዓራብ ክርስትና አካባቢ ኤርትራን ባህር ተሻግረው በሰሜን ኢትዮጵያ ተበተትነው የተቀመጡትን
    የኛ ታሪክ ነገሥት ነገደ ዮቅጣን ይላቸዋል። (ግራኝ ወረራ ግጽ 7)።
    የሆነ ሆኖ የመሬቱ አቀማመጥ ሲታይ (ጂኦግራፊ) በደቡብ አረብ ፊት ለፊት የሚታየው የኢትዮጵያ ሰሜን
    ነው። የ በሰን ወገኖች በአሰውርታ (ሳሆ) በሐውዜን ሲሰማሩ፡በኣረብ አገር ሳሉ ከሳባ በስተ ደቡብ
    የሚኖሩት ሂሚያሪትና ሆሚሪት የኤርትራን ባህር ከተሻገሩ በኃላ ሳባና  በሳን ከሰፈሩበት በስተደቡብ
    በኩል የለውን አውራጃ ይዘው ስለሰፈሩ ሂሚርያት ወይም ሆሚሪያት የሚባለው ስያሜ በጊዜ ብዛት ትንሽ
    ፊደሉና አባባሉን እየለወጣ መጥቶ በሂሚያሪት አምሐራ ተብሎ ተጠረ። እውነትም የአማሮች የመ መሪያ
    መሰረታዊ አገር አምሐራ ሳይንት ነው። (ግራኝ ወረራ ፡ በተክላ ጸድቅ መኩሪይ ገጽ 8)
    የተሪክ ምሁሩ ተክለ ጸድቅ ትረካቸውን በመቀጠል ኣንዲህ ይላሉ። “በአንድ በጠቅላላ በአማረ ስም
    የሚጠረው ህዝብ በቀን ብዛት፡ እነርሱም ደግሞ ቅርንጫፍ እያበጁ የመሬቱን ስፋት ወርዱንም ቁማቱንም
    እያስፋፉ ከትግሬውም፡ ከአገውም፡ ከቤጃውም፡ ከፈላሻውም በየወሰኑ ላይ በጋብቻና በኑሮም እየተከላለሰ
    ጎጃሜ፣ በጌምድሬ ሰሜናኛ ሸዌ እየተባለ ተከፋፍሎ ይኖራል። ይላል።
    ወደ ኃላ ላይ ደግሞ፡ ነገሥታቱ በሸዋ መንዝና ተጉለት የረር ቢቀመጡም በዘመናቸው ሁል ጊዜ የአማሮች
    የመዠመሪያ መደበኛ ሥፍራ ወደ ነበረው ወደ ቤተአምሐራ (አምሐራ ሳይንት) እየሄዱ በዚያው
    በየስመቸው ቤተክርስቲያን መስራት ያዘወትሩ ነበር። ይላል።
    የተሪክ ምሁሩ ተክለ ጸድቅ ኣንዲህ ይላሉ። “ኣንደዚሁም ከግራኝ በፊትና በኃላ በተለይ በዓጼ ምንልክ
    ዘመነ መንግሥት የኦሮሞ ስሪት የነበረውን በበሌ በአርሲ በሌሎችም አውራጃዎች በከፋ፡ በጅማ፡ በጠቅላላ
    የአማራ ህዝብ በዝርዝር ሸዌ፡ በጌምድሬ፡ ጎጃሜ፡ አገውምድሬ እየተባለ የሚጠረው አገር ለማቅናት(ቅኝ
    ለማድራግ) አላቃና ጭፍራ እየሆና ወርዋሪ ትክለኛ በመባል ከገባ በኃላ፡ ከኦሮሞውም ሕዝብ ጋር
    በመጋባትና በመዋለድ የተደበላቀውና በደም ጥልቀት በስጋ ልደት የተወሃደ ሆነ። (ተክለ ጸድቅ 1966)
    ታዲያ ይህ ሆኖ እያለ ሞራሾች ከየት አምጥተው ነው የዘመናዊ ኢትዮጵያ በሙሉ ባለባት የሆኑት?
    በእንደዚህ ሁኔታ ሕዝቡን እየፈጁ። እያስገበሩ ጨፍልቀው የገዙትን ህዝብ፡ ግመሹን ለዘመዶቻቸው
    አረቦች በባሪነት አሳልፈው ሲሻጡ፣ ቀሪውን ምርኮኛ ደግሞ ቁዋንጃውን እየቆረጡ ለራሳቸው ባሪያ
    ሲያዳርጉ ቆይተው፡ መልሰው እከሌ ነው የፈ ችሁ፣ መሬታችሁን የነጠቀው ብለው ሲዘላብዱ አያፍሩም።
    እስኪ የሞራሾችን ተረት ትንሽ ልቆንጥርላችሁ።
    “ከኑሮ አስገዳጅነት እና በአገዛዝ ኃይሎች የበላይነት የያዘው አካል በሚፈጥረው የፖለቲካ አሠላለፍ
    መለዋወጥ ምክንያት የአንዱ ጎሣ ወይም ነገድ አባሎች በከፊልም ሆነ ሙሉ በሙሉ የመጥፋት ጉዳት
    ደርሶባቸዋል። በዚህ ረገድ ከኢትዮጵያ ዋና ዋና ነገዶች እና ጎሣዎች መካከል፦ በምዕራብ ኢትዮጵያ ነዋሪ
    የነበሩት የጋፋት ነገድ በኦሮሞ ወረራ ሙሉ በሙሉ እንዲጠፉ ሆነዋል ወይም ማንነታቸውን ተገድደው
    ለውጠው «ኦሮሞዎች» ወይም «ዐማራዎች» ወይም በሌላ ነገድ ስም ይጠራሉ”
    ሓቁ ይህ ሳይሆን፣ እንደሚከተለው ነው። “ነገደ ገፋት ሁለት ወገንና ክፍል ናቸው። የመ መሪያው የኩሳ
    ወገን ጋፋት ነው። ሁለተኛው የእስራ’አል ወገን ጋፈት ነው።
    የኩሳ ጋፋት አባት ስሙ ጋፋት የተባለ አንድ ታለቅ ሰው ነበር። ለካም ልጅ ከኩሳ ዘር ነበር። ነገደ ኩሳ
    የኢትዮጵያን መንግሥት ለቅቀው አግአዚያን የተባሉ ነገድ ዮቅጣን የኢትዮጵያን አገርና መንግሥት በያዙ
    ጊዜ ይህ ጋፋት ከነልጆቹ፡ ያዘዛችሁትን ሰርቼ ለእናንተ ተገዝቼ እኖራለሁ፣ ወደማላውቀው አገር
    አልሰደድም፣ በለመድኩት ልኑር ብሎ ወደ ነገድ ዮቅጣን ላካ። (ዮሐንስ ወ/ማሪያም ዘብሔረ ተጉለት
    1936 ገጽ 122)
    “እነዚህም ህዝብ ከብዙ ዘመን በኃላ ቀመኞች፡ሌቦች፡ግፋኞች ሆኑ። ስለዚህ ነገሥታት በየዘመናቸው
    ይዘርፉዋቸውና ያጠፉዋቸው ነበር። ነገደ ጋፋት ጥንት አረማዊያን ነበሩ። አሁን ግን ክርስቲያኖች ናቸው።
    በአማራ ህዝብ መካካል ስለ ተቀመጡ ቋንቋቸውን አጥፍተው በአማሪኛ ይነጋገራሉ።አንዳንዶቹ የጥንት
    ቋንቋቸውን ያልረሱት የሚስጥር ነገር ብቻ ሲሆን በጥንት ቋንቋቸው ይነገራሉ እንጂ ቋንቋ ኣድርገው
    አይናገሩበትም። ዋና ቋንቋቸው ግን አማሪኛ ነው። የሚኖሩትም በደቡብ ጎንዳር ደብረታቦር ኣካባቢ።
    በእስቴና፣ ምስራቅ ጎጃም ውስጥ ነው። አማራን ሸሽተው ወዳ ደብረሊባኖስ አካባቢ የኦሮሞን ጥገኝነት
    ያገኙም ኣሉ። (ዮሓንስ ወ/ማሪያም 1936 ገጽ125)
    ታዲያ ይህ ሁኔታ እያለ ሞራሾች ከላይ የተጠቀሰውን ኣሉባልታ ከየት አመጡት?
    በሌላ በኩል ዛሬ ዘመናዊት ኢትዮጵያ የተባለቸው ምድር የኩሾች የጥንት የተፈጠሩባትና፣ የተባዙባት
    ምድር ነች። ይህች ምስራቅ አፍሪካዊቱ ምድር የቤጃ፡ የአገው፡የኦሮሞ፡ የቅማንት፡የጋፋት፡ የዳሞት፡
    የሲዳማ፡ የኣፋር፡ የሳሆ፥የኣዲያ፣ የካምባታ፣ ወዘተ፣ አንጡራ ምድር ነች።በጅምላ ነገደ ኩሳ ይሉታል። ነገር
    ግን ግሪኮች ኩሽ የሚላውን ወደ ኢትዮጵ የሚል ላወጡት። አረቦች ደግሞ አልሱዳን አሉት። የሁሉም
    ትርጉም የጥቁሮች ምድር ማለት ነው። ከዚህ ውስጥ ኦሮሞ የዚህ ህዝብ ሁሉ መሰረት ነው። መጽ ፍ
    ቅዱስ ውስጥ ኦራም ወይም ሆራም ወይም ሆሪ ይላል። ኦሪት የሚለው እምነትም ከዚህ ኦራም ከሚልው
    የኩሽ ህዝቦች ሊሳና ቃል ነው። ኦሮሞ የሚላውም ካዚሁ ኦራም ወይም ሆራም ወይም ሆሪ ከሚላው
    ሊሳና ቃል ነው።
    ስለዚህ እናንት ሞራሾች እንደሚትዘላብዱና ቀደምት ዳብተራዎቻችሁ እንደሚቃዡት ሳይሆን የዘመናዊት
    ኢትዮጵያ ታሪክ በውሸት የተገናባ ነው። ስለ ኦሮሞ ህዝብ ታሪክም እናንት እንደጻፈችሁ ሳይሆን፡ከዚያ
    በጣም የራቀ ነው። “ኦሮሞ ከደቡብ በ16ኛው ክፍለ ዘመን መጣ የምለው ነገር የእናንተ ደብተራዎች ተረት
    ተረት ነው። ከጽሁፋችሁ ልጥቀስላችሁ።
    “ግራኝ አህመድ ዘንተራ (ደንቢያ፣ ሰሜን ጎንደር፣ ጣና ሐይቅ አጠገብ) በአፄ ገላውዲዎስ ሥር ሲዋጉ
    በነበሩት የፖርቱጋል ወታደሮች የጥይት አረር ተመትቶ በየካቲት ፳፯ ቀን ፲ ፭፻፴፭ ዓ.ም. እስኪገደል ድረስ
    ኢትዮጵያን ለ፲ ፱ ዓመታት ያህል በጦርነት አመሠቃቅሏታል፤ ዜጎቿን ኍልቆ-መሣፍርት ለሌለው ግፍ እና
    በደል ዳርጓቸዋል። የእርሱን የወረራ ፍፃሜ እግር በእግር ተከትለው የመጡት የኦሮሞ ወራሪዎች ደግሞ
    ከ፲ ፭፻፵ዎቹ  ምረው ከደቡብ ከነጌሌ ቦረና አካባቢ ተነስተው ከፊታቸው የነበረውን የሌላውን ነገድ እና
    ጎሣ ሕዝብ ዕድሜ እና ፆታ ሣይለዩ በጅምላ እየፈጁ እስከ ትግራይ ድረስ ዘልቀዋል።”
    የኦሮሞ ህዝብ ታሪክ ሐቅ ግን ከዚህ በጣም ልዩ ነው። በሰሜን ምስራቅ አፍሪካ ውስጥ ነባር ህዝብና ነገደ
    ኩሽ ዘር መሆኑን ብዙ የታሪክ ድርሳናት ይመሳክራሉ። እነዚህ መጽ ፍቶች ኣገር ውስጥ አንዳይ ገቡ
    ብትከለክሉትና የገበውንም ብታቃጥሉት፡ የውጪ አገር ቤተመጽ ፍትን የሙጡኝ ብለው ይገኛሉ።
    እንግሊዦች፡ ፖቱጋሎች፡ ፈረንሳዮች፡ ደቾች፥ እስፓኒሾች፡ ኢጣሊያኖች፥ስውዞችና በተወሰና ደረጃ
    አረቦችም ጽፈውታል።
    የኦሮሞ ህዝብ ሥረመሠረቱ ኑቢያ ውስጥ መረዋ ወይም ሜሪዌ ሆኖ፡ ከዚያ እስከ ሕንድ ውቅያኖስ
    ተንሰረፍቶ የኖራ ህዝብና፣ በአካባቢ ለሚገኙ የኩሽ ህዝቦች መሠረት ናቸው። ከብዙ ሽህ ዓመታት በፊት
    በዚህ በአሁኑ ኢትዮጵያ ደጋማ አገር ኤርትራን ጨምረው ፣ በእርሻና ከብት እርባታ በተጨማሪ የተላያዩ
    የእጅ ሙያ የተካኑ ኦሮሞች ያለበት መህበረሰብ ይኖር ነበር። ነገር ግን ከአረብ አገር በመጡ ሐበሾች ወደ
    ደቡብና ምዕራብ እየተገፉ ሐዱ። በዚህ ጊዜ ወደ ደቡብ ሲገፉ በጎሳ ጎሳ ሆኖ ሲያፈገፍግ፣ ብዙዎቹ ባሉባት
    ተቆርጠው ይቀሩ ነበር። ይህንን እውነታ ብዙ የቦታ ስሞች ይመሰክራሉ። ለምሳሌ በቀይ ባህር ዳርቻ
    የሚግኙ ስሞች ብንወስድ፣ በረሶሌ (Bara Asollee)፡ ዋዴ (Waaddee)፡ እዲ (Iddii)፡ ጢዮ (Xiyyoo)፥
    መርሳ (Marsaa)(ብዙ ቦታ የሚገኝ)። አዱሌ (አዶሊሳ) (Adullee/Aduula Isaa) ወዘት። እና ወደ
    ምዕራብ አቅጣጫ ባሬንቱ፥ ገለም፡ እንዲሁም ኑቢያ ውስጥ የጥንት የእሪቻ(Irreechaa) ቦታ የሆነው
    መልካ ሆባ( Malkaa Hobaa) እና መልካ ጉራራ (Malkaa Guraaraa) እንዲሁም የኦሮሞ ስም ያላቸው
    ተራራዎች ይገኛሉ።
    ኑቢያ ማለት በአማሪኛ አገራችን ማለት ነው። ኦሮሞ ከዚህ አካባቢ ወደ ደቡብ የተገፈው በአግኣዚያን
    ብቻ ሳይሆን በሰሜን በኩል ግብጽን በወረሩ ግሪኮች፡ ሮማዊያን፡ ቱርኮችና በዓራቦች ጭምርም ነው።
    ሰበቡ አገር ማስፋፈትና፣የበላይ ስልጣን ለማያዝ እንዲሁም በየጊዜ በሚነሱ የሃይማኖት ምክንያቶች
    ነው።በኣሁኑ ጊዜ ቀሪ ህዝቦች በኑቢያ ውስጥ ኣሉ። ከነዚህም የቤጃ ህዝብ አንዱ ነው። እነዚህ ህዝብ
    የኦሮሞ ወንድሞች ናቸው።
    ሌላ ወቢ ሊጥቀስላችሁ፣ ስለ ቅማንቶች ታሪክ ከዚህ ጋር ትስስርነት ስላለው ለመጥቀስ ኣገደዳለሁ።
    “የቅማንቶች አባት አይነር የተባለው ሚስቱን ‘እንተላን’ ይዞ ከወንድሞቹ ተለይቶ በ2410 ከልደት በፊት
    ወደ ኢትዮጵያ መጣ። ሰባቱ ወንድሞቹ ግብጽ ውስጥ ተበታትነው ቀሩ። ኣይነር ሚስቱን እንተላን ይዞ ወደ
    ኢትዮጵያ መጥቶ ሰው ሳያያውና ሳያውቀው በከርከር ዱር በረሃ አውሬ እያደና የዛፍ ፍሬ እየለቀመ ብዙ
    ዘመን ተቀመጣ። እኒህ ቅማንቶች በአምልኮት በቋንቋ በወገን የተለዩ አረማዊያን ህዝብ ናቸው።
    የቅማንቶች መኖሪያ፣ በከርከር፡በጭልጋ፡ በጋላ አገር፡በቦባ፡በኮሶጌ፡በጃኒ፡’በፊንቃራ፡ በዙሪያቸውም ባሉ
    አገሮች ነው። እኛ ግን እነዚህ አሁን የተቆጣሩት የቅማንቶች አገሮች ጥንት ከመሰረቱ አገራቸው ኣንደነበር፣
    በኋላ ግን በዘመነ ክርስቲና ነገሥታት ቅማንትን የክርስቲያን ዜጋ አድርጋው በላያቸው ስሪ እንደሰሩባቸው
    በአገራቸውም መሃል ጉልተኛ ሆኖ ክርስቲያን ገባባቸው።
    አይነር ከሚስቱ እንተላ ዘጠኝ ወንዶችና አምስት ሴቶች ወለደ።ስማቸውም እኒህ ናቸው። ክብርዋ፡
    አይደርኪ፡አንግሲ፡ነዚ፡ ይዛና፡’በአቲ፡ዳዩን፡ሸመኒ፥ ከደሴቲ፡ ሲሆኑ የሴቶቹ ስም ይህ ነው። ውሸን፡ እቲቱ፡
    ፍርድቃን፡ኒማልጊን፡ ይባዕስ ናቸው። (ዮሐንስ ወ/ማሪያም ዘብሔረ ተጉለት 1936 ገጽ 107)
    ኣንገሲ፡ ነዚ፡ይዛና፡ ሸመኒ፡ከደሴቲ የክርከር ቅማንቶች አባቶች ናቸው። ዲዮን የጭልጋ ቅማንቶች አባት
    ነው። በእቲ የጋላ አገር ቅማንቶች አባት ነው። አምባቢ ሆይ የጋላ አገር ማለት ጋላ ቤት ሁሉ አይመስልህ፣
    በጭልጋና በጋባ አጠገብ ያለ አገር ነው። ትንክባሊ የበእቲ ልጅ በጋባ የሚኖሩ ቅማንቶች አባት ነው።
    (ዮሐንስ ወ/ማሪያም 1936 ገጽ 107)
    እዚህ ላይ ‘ እንተላ’ የሚለው ቃል የኦሮሞ መሆኑ ግልጽ ነው። የኦሮሞ ሴት ልጅ የተውላጣ ስም ነው።
    ሌሎቹም እቲቱ የሚለው ቃል የኦሮሞ ስም ነው። በአማሪኛ እርጎ (ኣርጎዬ) ማለት ነው። ሌላው አስደናቂ
    ነገር በ2410 ከልደት በፊት ወደ ኢትዮጵያ መጥተው “በጋላ ምድር” ላይ መስፈራቸው ነው። የሚለው
    ሲሆን። በዚህ መሰረት ብ2410 ከልደት በፊት እዚህ ቦታ ኦሮሞች ነበሩ ማለት ነው። ይህ ብቻም
    አይደለም። በሰሜን ጎንደር ሊቦ ወይም ሊባን አውራጃ በሰሜን ምዕራብ ጎንደር የሚገኙ የቦታ ስሞች ኣነ
    ሽመለ ጋለ፡ ወልዲባ፡ ወልቃ፡ ቆራ ወዘተ የኦሮሞ ስሞች ናቸው። ስለዚህ አቶ ዮሐንስ አውቀው ይሁን
    ሳያውቁ እውነተኛ ታሪክ አስፍራዋል።
    ከተላያዩ ቦታ የተገኙ ሰንዶች። ከሐበሾች የሰነድ ማውደምና ቃጠሎ የተረፉ የጥንት ፔፕሩሶች (በግዕዝ
    ብራና) ስለ ኩሽ ህዝብ የሚተርኩ ተገኝተዋል። በአሁኑ ጊዜ ብዙ የታሪክ ሰነዶች እየተገኙ ጥናት
    እየተደረገባቸው ነው።
    ኣንዲሁም የእድሜን ቀመር የሚገልጹ ሬድዮ ካርቦኖች ተፈልስፋዋል። ብዙ ዘመናዊ መሣሪያዎች
    እየተፈጠሩ የኢትዮጵያን የውሸት ታሪኮችን እያጋለጡ ናቸው።
    ሌላው የሞራሾች ወቢ ጽሑፎች ውስጥ ፖርቱጋሎችና የሃይማኖት መልዕክተኛ ኣልፍሬጽን ጠቅሰዋል።
    “በ፲ ፮፻ኛው ክፍለ ዘመን ኢትዮጵያን ከጎበኙት እና በአገሪቱም ተቀምጠው የሕዝቡን የአኗኗር ልማድ እና
    ዘይቤ በቅርበት እያጠኑ የታሪክ መድበሎችን ካበረከቱልን የአውሮፓ ሊቃውንት መካከል ፔድሮ ደ-
    ኮቪልኻም፣ አባ ፍራንሴስኮ አልቫሬዝ እና ሌሎችም የፖርቱጋል ዜጎች አያሌ ጠቃሚ የታሪክ ማስረጃዎችን
    ትተውልን አልፈዋል።”
    አዎን፣ አባ ፍራንሴስኮ አልቫሬዝ እንዲህ ብሎ ጽፈዋል፡ “የዘሬዋ ምጽዋ ስንደርስ፣ የባህረ ነጋሽ ገዥ
    (አስተዳዳሪ) ዶሪ (Doorii) የሚባል ሰው ነበር። ዶሪ ሲሞት ልጁ የ12 ዓምት ልጅ የሆነው ቡላ (Bulaa)
    የሚባል የባህረ ነጋሽ ገዥ ሆነ።” ብሏል። እነዝህ ሁለቱ ሰዎች ኦሮሞ ነበሩ።
    በዚህ ሁኔታ ብዙ የውጭ አገር ዜጎች በእውነት ላይ ተመሰረቱ ብዙ ታሪኮችን ጽፈዋል። እንዲሁም።
    የሐበሻ ደብታራዎች የጸፉትን የውሻት ሰነዶች እንደለ ግልብጠው የጸፉም አሉ።
    ይህን አልፍሬጽ የጸፈውን የሚያጠናክር ሰነድ የጸፈው እንግሊዛዊው ጆን ኬሜድ ነው። በ1878 ዓመት
    ምህረት ውስጥ በምጽዋ በኩል ገብቶ ስለ ኢትዮጵያ ስሰልል ቆይቶ ነበር። በጽሁፉም እንዲህ ነበር ያለው።
    “ኦሮሞች ከቀይ ባህር እስከ ካርቱም፡ ከዚያም እስከ ምድር ሰቅ(ወገብ) እና እስክ ሕንድ ውቅያኖስ
    ተንሰራፍተው ይኖራሉ።” ( ኣቢሲኒያ የጆን ፕርስተር አገር 1878) ይህ ሰው ኣማራዎች ለኦሮሞች
    ያወጡትን ስም ለመ መሪያ ጊዜ በክብረ ነገሥትውስጥ የተመዘገበው በ1480 ነው ብሏል። በተጨማሪ
    የሩሲያ ኮሎኔል አሌክሰንደር ቡላቶቪች ለምንልክ ወረራ ለእርዳታ ወደ ኢትዮጵያ በመጣ ጊዜ “ከምንልክ
    ጦር ጋር፥ ከኣንጦጦ እስከ ባሮ ወንዝ የሚላውና እስከ ሩዶልፍ ሐይቅ” በሚለው ምውጽሐፉ ውስጥ።
    በተመሳሳይ ሁነታ፣ “ጋላ” የሚለው ስም ለመ መሪያ ጊዜ በክብረ ነገሥት ውስጥ የተመዘገበው በ1480
    ነው ብሏል። ጊዜውም ኦሮሞች የአትሮኖስ ማሪያምን የደመሰሱ ጊዜ ነው ይላል። እና ቡላቶቭችና ጆን
    ኬሜድ የጠቀሱት ኣትሮኖስ ማሪያም የሚትገኛው በወሎ ውስጥ ለገ ጎረ በሚባል ቦታ ነበር።
    ነገሩ የሆነው ኣንዲህ ነው። የአማራ ህዝብ እስከ 9ኛ ክፍለ ዘመን ሙሉ በሙሉ በዘንዶ ያመልኩ ነበር።
    እምናታችሁ ሲባሉ፣ ተመን ይሉ ነበር። በግዕዝ ተመን ማለት በአማሪኛ ዘንዶ ማለት ነው። ስለዚህ
    ተክለሃይማኖት በሚባሉ ቄስ ጥረት ወደ ክርስቲና እየገቡ ሄዱ። ይህ ተሪክም በቄሱ ገድል ውስጥ በግዕዝ
    ተጽፎ ይገኛል። በዚህ በተናሳ ምክንያት፣ የነባሩ እምነት አክራሪዎች፣ የክርስትና ሃይማኖት የተቀባሉትን
    አማራዎች ለይ እጃቸውን አነሱባቸው። በዚህ ሰበብ ከርስቲና የተቀበሉ አማሮች ወደ ኦሮሞ አገር
    ተሰደዱ። ኦሮሞችም በባህላቸው መሰረት ጥገኝነትን (ሞጋሳን) ሰጡዋቸው። በወቅቱ በዚያ አካባቢ የነበሩ
    የኦሮሞ ጎሳዎች ገላን የሚባሉ ነበር። ይህ አገርም፣ በአሁኑ ጊዜ ወረሂመኑ፣ ቦራና ጋንቲ እና ያጁ ይባላል።
    አማራዎቹ ስደተኞች ቀስበቀስ እየበዙ ሲሄዱ በዚህ በገላን የኦሮሞ ጎሣ ውስጥ በሚገኛው የባህላዊ
    የእምነት ቦታ ላይ የአትሮኖስ ማሪያም የሚትባል ቤተኪርስቲያን ሰሩበት። ይህን ሁኔታ በመቃወም
    ኦሮሞች በባህላቸው መሰረት በሰላማዊ መንግድ ጠየቁዋቸው። አመሮቹ ግን መልሳቸው እምብታ ነበረ።
    በዚህ የተነሳ ኦሮሞቹ የኃይል እርምጃ ወስዱ። ከእንጨት፣ ከጭቃና ከሰር ከዳን የተሰረውን ቤተመቅደስ
    አቃጠሉባቸውና አባራሩዋቸ። አማሮችም በዚሁ ተማርረው ገላን ይባሉ የነበሩትን ኦሮሞች ከቃሉ “ን”
    ባማስቀራት ለመ መሪያ ጊዜ “ጋላ’ ብለው አረፉ።
    እነዚህ ሰዎች መ መሪያም ወደ ኦሮሞ የተጠጉት ለተንኮል ነበር። በመሆኑም የዋሁን ኦሮሞን፣ የችግር ጊዜ
    መጠጊያ የሆናቸውን ህዝብ መግፈት  መሩ ማለት ነው። ኣገውዎች ሲተርቱ “ከአንድ ሳይንት፣ ይሻላል
    ኣሥር አጋንንት።) ይላሉ።
    ለኦሮሞ ስለተስጠው ስም ለሁላተኛ ጊዜ በጽሑፍ የተጠቀመው ኣባ ባህር የሚባሉ ደብተራ (መነኩሴ)
    በ1592 ዓ/ም ነው። ደብተራዎቹ እንደ ነገሩ፣ ኣባ ባህር የተወለደው በ1578 ዓም ነው። ስለዚህ የኦሮሞን
    የገዳ ሥርዓት ተመራምሮ የጻፈው በ 14 ዓመቱ ማለት ነው። በጣም የሚገርም ነው፣ አንድ የቆሎ ተማሪ
    እድሜ ላይ ስል አረብ አገሮችና፣ ስለ ፔርሺያዊያንን ታሪክ ተመራምሮ፣ ከኦሮሞ ገዳ ጋር አዛምዶ መጽሐፍ
    መድርሱ። ስለዚህ “የኣባ ባህር ድርሰቶች” የተባለው ጽሑፍ በ16ኛው ክ ዘመን ሳይሆን በ18ኛው
    መጨረሻና በ19ኛው ክፍለ ዘመን መ መሪያ ላይ በተለያዩ ደብተራዎች የተጸፈ ድርሰት ነው።
    ይህ ጽሁፍ በኦሮሞ ጥላቻ ላይ የተመሰረተ ስለሆነ ከጠለት የሚጠበቀ ነገር የለም። ነገር ግን ደብተራዎቹ
    ሳያውቁ ስለ ኦሮሞ  ግንነት፣ ስለ ወታደራዊ ድርጅቱ፣ ስለ ገዳ ሥርዓት ዲሞክራሰዊነት። የጦርነት ጊዜ
    አሰላለፍ ዘመነዊነት፡ ሳይወዱ ሃቁን ጽፈዋል። አማራው በሁላንተናዊ ነገር በኦሮሞ መበለጡን ምክሩን
    ለግሳዋል። ለጦርነት እንዲነሳሱ ቀስቅሳዋል።
    በአጠቃላይ አማራ ወደ ደቡብ የመግፈቱን ተግበር፣ በተንኮል፡ በዲፕሎማሲ፣ ተደብቆ ሰርጎ በመግባት
    በአሁኑ ጊዜ ሸዋ በሚሉት በጣም ገደላገደላማ ቦታ በመንዝና በመራቤቴ ለመግባት ቻሉ። በዚህ ቦታ
    በመሰበሰብ ቁጥራቸው እየበረከተ በሄደ ቁጥር ከገደሉ እየወጡ የኣካባቢ ናዋሪ የነበረውን የኦሮሞ ጎሳዎችን
    ማጥቃት ቀጠሉ። በዚህ መሰረት በሳህለ ሥላሴ ጊዜ በአብዛኛው በዲፕሎማሲ የአብቹን ጎሳ ለመየዝ ቻሉ፣
    ቀስ በቀስም የገላን የጉለሌን የሜታን ኦሮሞን ማጥቃት ቀጠሉ። ይህ ኦሮሞንና የደቡብ ህዝቦችን የመያዝ
    ህልማቸው በ ዓጼ ምንልክ ዳግማዊ ላይ ተሳክቶላቸው የቅኝ ግዛታቸውን መሰራቱ።
    ምንልክም ሊሳካለት የቻለው በአውሮፓዊያን የመውሣሪያና የጦር ባለሙያ እርዳታ ነው። በጣም
    ካራዱዋቸው አገሮች ውስጥ እንግሊዝ፣ ፈራንሳይ፥ ጣሊያን፣ ሩሲያ ሲሆኑ፣ የተገኘው ነፍጥ (ጠብማንጃ)
    በድምር 715,000 እና ለተመሳሳይ ጠብማንጃ ጥይት 50,000.000 ሲሆን፣ የጦር አማካሪዎች በነኮሎኔል
    ቡላቶቭች የሚመራ ከሩሲያ ኣንድ ባታሊዮን ጦር ከነሙሉ ትጥቁ፣ ዶክታሮችና ነርሶችን ጨምረው። የ
    ስውዙ እንጅኔር ኢልጊ የሚገኙበትን ይዞ ባህለዊ የጦር መሣሪያ የየዙትን የኦሮሞ፣ የኩሽ ህብራተሰብና
    ናይሎትኮችን፡ ኦሞትኮችን በቁጥጥር ሥር ለማድራግ ቻሉ።
    በዚህ መሠረት በምንልክ መሪነት በጦር አባጋዞች በራስ ወልደግብርኤል፣ በራስ ተሰማ ናዶው በሌሎች
    ጨካኞቹና ለሰው ልጅ ርህራሄ በሌላቸው ሐበሾች የወረራ ጦርነት እልቂት፣ ረሃብ፣ ባርነትን በመሳሳሉት
    ሰበብ የኦሮሞን ህዝብ ክ10 ሚሊዮን ወደ 5 ሚሊዮን ገመሰው። የከፈን ህዝብ ክ20,000 ወደ 15,000
    የጊሚራን ክ110,000 ወደ 10,000 አቀጭጯል። መች ይህ ብቻ ሌሎችንም የኦሮሞ ህብረተሰቦች ሲዳማ፣
    እና ሌሎች ህዝቦች ጭምር ቁጥራቸውን አመናምኗል። (ትርንግሃም 1965)
    ሌላው የሞራሾች ዋቢ ኣንዲህ ይላል።
    “እንዲሁም አህመድ ግራኝን ተከትሎ የዘመተው፣ እርሱ ባደረጋቸው ወረራዎች ሁሉ የቅርብ ተሣታፊ
    የነበረው የመናዊው ሺሃብ አድ-ዲን አህመድ ቢን አብድልቃድር ቢን ሣሌም ቢን ዑትማን፣ «ፉቱህ አል-
    ሓበሻ» በተባለው የታሪክ ድርሣኑ የዚያን ዘመን የኢትዮጵያን የሕዝብ አሠፋፈር ቅጥ በዝርዝር መዝግቦት
    ይገኛል። በእነዚያ ጽሑፎች ውስጥ «ጋላ» ወይም ኦሮሞ የሚባል ነገድ ዛሬ «ኦሮሚያ» ተብሎ በተከለለው
    አብዛኛው የኢትዮጵያ ግዛት ስለመኖሩ በአንዱም ጭራሽ አልተጠቀሰም።”
    ኣዎን! የመናዊው ሺሃብ አድ-ዲን እናንት የሰጣችሁን ስም አያውቅም። በቋንቋቸው ውስጥም የለም። ነገር
    ግን በየቦታ የነበሩትን፣ በደረሱበት የገኙትን የኦሮሞ ጎሳዎችን በትክክል ጽፈዋል። ምናልባት የኦሮሞና
    የአረቦች ሊሳና ቃል አንድ ስለልሆነ በትክክል ማስቀመጥ ተስኖታል። ለምሳል መንዝ አካባቢ፣ “መንዝ ብሎ
    አልጸፈም ። የመንዝ የቀድሞ ስሙ ፍርኩታ ነው።ሌልፕች በዚይዝ ኣካባቢ የሚገኙ ስሞች በጥቂቱ፣ ፋጂ፥
    ኣርካፋጂ፣ ማማ። ላሎ፣ ጌራ ወዘት ብሎ ጽፈዋል። ኣንዲሁም ወሎን ስሞችን በትክክል አስቀምጦዋል።
    የዛሬይቱን ራያን፣ ዶባ፡ ኣንጎት ብሎ የጥንቶቹ ኦሮሞች ተቆርተው የቃሩትን ጽፈዋል። እንዲሁም
    በትግራይ ውስጥ መረባ የሚባሉ የኦሮሞ ጎሳ በጽሁፉ ጠቅሶታል። እንዲሁም በጎንዳር ውስጥ የሚገኙት
    በኦሮሞ ጎሳ የተሰየሙ የቦታ ስሞችን ጠቅሳዋል።
    ይህ የኦሮሞ የ15ኛው ክፍለ ዘመን መጨረሻ የተካሄደው ትግል፣ በቀድምት በ ባሾች ወረራ የተነጠቀውን
    አገሩን ለመስመለስና ተቆርጠው የቀሩትን ኦሮሞች ነጻ ለመውጠት ነበር። በመሆኑ በታሪካዊው የገዳ
    ሥርዓትና ድርጅት ታጠናክሮ አገሩን ለመስመለስ ችለዋል። ትግሉም የነጻናትና የኦሮሚያን ሉዓላዊናት
    ለመስከበር እንጂ የማንንም ህዝብ መሬት ወይም አገር አልወረራም።
    ኦሮሞ በመደወላቡ በገዳና በፌዴሬሽን ተደራጅቶ ሲመለስ፣ በየቦታ ተቆርጠው ቀርቶ የነበሩ የኦሮሞ
    ማህበረስብ ውስጥ የማያ ኦሮሞች፣የሃዋሶ፥ የእፋ፡ የጂሌ የተለያዩ የቱለማና መጫ ጎሳዎችን፣ እንዲሁ
    ኦሮምዱሮ የተባሉትን፣ አንጎትን፣ ዶባን ከመሳሳሉት ጋር ተገናኝተው ነበር። እንዚህ የኦሮሞ ጎሳዎች ትግሉ
    በኣጭር ጊዜ ግቡን ኣንዲመታ ረድቶታል።
    ደብተራዎች እንደዘገቡት ሳይሆን፣ ዘመናዊ ኢትዮጵያን ለመ መሪያ ጊዜ የመሥረተውና የገዘው ግራኝ
    አህመድ ነው። 15 ዓመት በጦርነት ኣረት ኣመት በስላም ጎንዳር ውስጥ ተቀምጦ ኣስተዳድሮዋል።
    የጃባና ቅርጽ ያላትን ኢትዮጵያ የመሰረተውና ከኃላ ሆኖ የገዘው እንግሊዝ ሲሆን ፣ ኃይለ ሥላሴ
    በመጠቀም ነው። ከርታውንም የሰራው የእንግሊዙ ሻምባል ሃሪስ ነው። ዳርግ ለጥቅት ጊዜ የገዛ ሲሆን፣
    ምንልክ ኣስከ መረብ ብቻ ሲገዛ። ዮሃንስ እስከ መንዝ ድረስ ግዝቶዋል። ከዚያ ውጪ የዛሬይቱ ኢትዮጵያ
    የትም ኣልነበረችም። ኣዲስቱ ኢትዮጵያ በውሸት ታሪክ የተፈጠረችና በኃይል የተገነበች ናት።

Leave a Reply

Your email address will not be published.